Η παγκόσμια δεύτερη της όπερας Φροσύνη

Στο μεταίχμιο πρόβας και παράστασης

Εκατό χρόνια μετά τη συγγραφή της κατέστη δυνατόν να παιχθεί ξανά η όπερα “Φροσύνη” του Επτανήσιου συνθέτη Παύλου Καρρέρ, χάρις στη θέληση λυρικών καλλιτεχνών που αξιοποιούν το ταλέντο και τις σπουδές τους όχι μόνο για να εκτελούν το καθιερωμένο ρεπερτόριο αλλά και για να το εμπλουτίζουν. Αφού σώθηκε κυριολεκτικά από θαύμα η παρτιτούρα της “Φροσύνης”, όταν ένας ρακοσυλλέκτης ανακάλυψε το μεγαλύτερο μέρος της σε μια χωματερή, ανέβηκε σε παγκόσμια “δεύτερη”* στο Μέγαρο Μουσικής από την ομάδα μουσικού θεάτρου Ραφή με πρεμιέρα στις 14 Ιανουαρίου 2017 για τρεις παραστάσεις.

 

Στο πλαίσιο μιας ευρηματικής σκηνοθεσίας, που – μεταξύ άλλων – μετέτρεψε μια γυάλα με χρυσόψαρα στη λίμνη των Ιωαννίνων, η Λητώ Μεσσήνη ενσάρκωσε τη Φροσύνη, την πιο όμορφη κοπέλα στο χαρέμι του Αλή-Πασά. Η ερμηνεία της λυρική και συνάμα δυναμική, τόσο φωνητικά όσο και υποκριτικά. Η υποκριτική διάσταση του έργου ήταν ιδιαίτερα καλλιεργημένη, κάτι όχι πολύ συνηθισμένο για τα οπερατικά έργα και συγχρόνως δύσκολο να πραγματοποιηθεί, καθώς στο πλαίσιο της όπερας οι καλλιτέχνες είναι ήδη επιφορτισμένοι με τις απαιτήσεις της ερμηνείας του λυρικού τραγουδιού. Με σύγχρονο τρόπο και αυθεντική συναισθηματική απόδοση ανέβηκε η “Φροσύνη”, τόσο άμεσα που σχεδόν δεν αντιλαμβανόταν κανείς την απόσταση του χρόνου από τη συγγραφή της. Στη σκηνοθεσία, μάλιστα, ενσωματώθηκαν στοιχεία που παρέπεμπαν ίσως σε οπερέττα, καθώς η ερωτική σκηνή της Φροσύνης με τον αγαπημένο της και γιο του Αλή Πασά, Μουχτάρ αποδόθηκε με τρόπο τόσο περιπαικτικό που μάλλον στο είδος της κωμικής όπερας παρέπεμπε. Ανάλογο ύφος είχε και η σκηνή που η Φροσύνη κυνηγάει τον Αλή Πασά με μαχαίρι ενώ η “αυλή” του τρέχει ξοπίσω της να την σταματήσει, ενώ η σκηνή με την Ειρήνη/Χάμκω (τη δεύτερη κοπέλα του χαρεμιού) να κτυπά στα γόνατά της τον Πασά κορύφωσε την πρόθεση της απομυθοποίησης των χαρακτήρων.

 

Για τη μουσική του έργου γράφει η Αύρα Ξεπαπαδάκου, η αφοσιωμένη λέκτωρ θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης που εξέδωσε τη βιογραφία και εργογραφία του Παύλου Καρρέρ πριν από περίπου τρία χρόνια, με το ββλίο της (εκδόσεων Fagotto) να βραβεύεται πριν λίγες εβδομάδες από την Ένωση Ελληνων Κριτικών: «Ήδη από την πρώτη σκηνή η ανατολίτικη χλιδή και η νωθρότητα συμπλέκονται με τον νευρώδη, θριαμβευτικό και πολεμοχαρή χαρακτήρα. Ο Καρρέρ θέλει τη Φροσύνη γνήσια Γιαννιώτισσα και, προκειμένου να τονίσει τον αισθησιασμό της, δημιουργεί για εκείνη μία φωνητική γραφή που μας παραπέμπει σε εκείνα τα «μακρόσυρτα», «λυπητερά» γιαννιώτικα τραγούδια για τα οποία έγραψε αργότερα ο Κωστής Παλαμάς. Η επιλογή του να συνομιλήσει με την αστικολαϊκή μουσική που εκτελούσαν οι Γύφτοι οργανοπαίκτες στο παλάτι του Αλή-πασά των Ιωαννίνων στις αρχές του 19ου αιώνα, μπορεί να θεωρηθεί τουλάχιστον πρωτοποριακή».

 

Με τη “Φροσύνη” δόθηκε η ευκαιρία στο ελληνικό κοινό να ταξιδέψει λυρικά όχι σε διάφορα ιστορικά και κοινωνικά πλαίσια - όπως έχει συνηθίσει - αλλά στο ίδιο του το ιστορικό παρελθόν, ένα παρελθόν επώδυνο που δεν “αγγίζεται” συχνά, παρεμποδίζοντας όμως έτσι την αυτογνωσία. Αφού ο Αλή-Πασάς, ο διάδοχος και γιος του αλλά και η ανατολίτικη “αυλή” του απομυθοποιήθηκαν, η Φροσύνη πνίγηκε μαζί με τις υπόλοιπες “μοιχαλίδες”  της περιοχής, τόσο χριστιανές (ο ελληνικός πληθυσμός στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ονομαζόταν “χριστιανικός”) όσο και μουσουλμάνες (Οθωμανές), ως εξιλαστήριο θύμα ώστε να καθαρθεί η ενοχή ενός ολόκληρου έθνους που στο σύνολό του αναγκαζόταν να υποκύπτει περισσότερο ή λιγότερο στις επιθυμίες του κατακτητή του.

 

Φροσύνη

 

Τραγικόν Μελόδραμα εις τέσσαρας πράξεις

 

ή Μια εκδίκηση του έθνους

 

 

Σκηνοθεσία, Δραματουργία: Ζωή Χατζηαντωνίου

 

Ενορχήστρωση, Μουσική Διεύθυνση: Μιχάλης Παπαπέτρου

 

Σκηνικά, Κοστούμια: Πέτρος Τουλούδης

 

Σχεδιασμός Φωτισμού: Αλέκος Γιάνναρος

 

Σχεδιασμός βίντεο: Στάθης Αθανασίου

 

Βοηθός σκηνοθέτη: Ανδρέας Ανδρέου

 

Μουσική προετοιμασία: Θάνος Μαργέτης

 

Φροσύνη: Λητώ Μεσσήνη

 

Αλή Πασάς: Σωτήρης Τριάντης

 

Μουχτάρ: Γιάννης Καλύβας

 

Ειρήνη/Χάμκω: Αναστασία Κότσαλη

 

Ταχήρ/Ιγνάτιος: Γιάννης Σελητσανιώτης

 

Μαρίνα Σταλιμέρου: βιόλα

 

Αντώνης Χατζηνικολάου: κιθάρα

 

Δημήτρης Τίγκας: κοντραμπάσο

 

Γιώργος Λώλας: μπαγιάν

 

Guido De Flaviis: σαξόφωνο

 

* Ο όρος “παγκόσμια δεύτερη” αναφέρθηκε με αφορμή τα λόγια του συνθέτη Αργύρη Κουνάδη για τα οπερατικά δεδομένα της Ελλάδας: “Παγκόσμιες πρώτες έχουμε. Παγκόσμιες δεύτερες δεν έχουμε.”

 

Vulva: Το περιοδικό σε ΜΙΑ σελίδα. Η σύγχρονη ελληνική δημιουργία

σε μόδα, φωτογραφία, θέατρο, μουσική, αρθρογραφία, ρεπορτάζ δρόμου.

....................................................................................................................................................................................

Vulva: The magazine in ONE page. Contemporary hellenic creation

in fashion, photography, theatre, music, design, articles, street reportage.